KURS IKONOPISA I DUBOREZA

 

Na kursu Ikonopisa, profesori Art Centra upoznaće svoje polaznike sa ključnim elementima slikanja ikona. Na ovom kursu učenik će moći da stekne osnovno znanje o vrstama preparatura, upozna se sa kanonima koji se primenjuju u ikonografiji, simbolici na ikonama, različitim vrstama pozlate i na kraju sa vrstama lakova i načinom zaštite daske.

 

Cilj rada je upoznavanje sa cjelokupnim procesom izrade ikone. Slikanje ikona vrši se isključivo pigmentima uz upotrebu jajčane emulzije. Polaznici će koristiti predloške originalnih ikona starih majstora. Učenici će slikati na svim časovima po dogovorenom programu. Ovaj kurs uključuje predavanje, individualni pristup, upoznavanje sa teološkim značajem ikone, grupne diskusije i praktičan rad.

 

Ikonopis je posebna slikarska tehnika koju njeguje hrišćanska crkva. Korjeni su joj u ranom hrišćanstvu ali se vremenom uobličavala sve dok nije stekla konačni vrhunac u doba srednjovjekovne Vizantije. Razlikujemo ikonopisanje (slikanje ikona na dasci) i freskopisanje (slikanje fresaka na zidu).

 

U pravoslavnoj crkvi naročito je raširen i razvijen kult ikona, mada ikone spadaju u kult i drugih konfesija, pravoslavlje je najfinije i najdetaljnije razvilo ikonopis tako da su sva pravila i načini ikonopisa karakteristični za pravoslavnu crkvu. U drugim konfesijama koje poštuju ikonu ova pravila ne moraju biti poštovana (primjer je Rimokatolička crkva u kojoj nije detaljno preciziran i dogmatski određen način slikanja ikona).

 

U pravoslavnoj crkvi postoje određeni kanoni ikonopisanja kojih se pridržava svaki ikonopisac. Pravila nisu zvanično propisana već se prenose generacijama sa majstora na učenika. Osnovno nepisano pravilo je da se ikona radi po predlošku neke starije ikone. Slikanje ikona po mašti umjetnika bez poznavanja ovih pravila ne predstavlja crkveno učenje i ne može se nazvati ikonom u strogom smislu značenja.

 

Svaka ikona se sastoji obavezno iz nosioca i bojenog sloja. Ikona se sastoji iz sledećih slojeva:

• nosilac ikone - daska

• gaza - služi kao armatura podloge

• podloga od krede i tutkala

• šelak - nanosi se na mjestima pozlate kao izolacija

• mikstion - lijepak za zlato

• zlato

• bojeni sloj

• lak

 

Za slikanje ikona se koristi jajčana tempera - slikarska boja gde je vezivo žumance kokošijeg jajeta. Slikanje bojama spravljenim od žumaceta je vrlo staro. Skoro sve ikone srednjeg vijeka slikane su jajčanom temperom. Jajčana tempera je vrlo postojana što je glavni razlog da su ikone stare i hiljadu godina danas u dobrom stanju. Jajčana tempera se sastoji iz dva dijela: veziva i pigmenta. Pigment je prašak mineralnog ili sintetičkog porekla koji slikarskoj boji daje određenu obojenost. Vezivo (u ovom slučaju žumance) je materija koja služi da slijepi čestice pigmenta. Jajčana tempera može u frižideru stajati oko nedelju dana. Postupak spravljanja jajčane tempere je sledeći:

 

1. Razdvoji se žumance od bjelanceta. Iz žumanca se pažljivo izdvoji sadržaj dok se opna baca

2. Žumancu se doda zapreminski jednaka količina vode

3. Pigment se pomiješa sa malom količinom žumanceta da se dobije gustina paste. Ovakva pasta se riba kašikicom na tanjiriću da bi se razbile grudvice.

4. Nakon ribanja pigmentu se doda još žumanceta u približnom zapreminskom odnosu 1:1

5. Može da se doda par kapi sirćeta radi konzervacije

6. Boja se prespe u drugu posudicu da bi se taloženjem odstranile grudvice.

 

U srednjem vijeku koristili su se prirodni pigmenti najčešće mineralnog porekla: razne nijanse žute, crvene, oker i braon zemlje. Kao crni pigment koristili su se uprašeni ugljenisani štapići vinove loze (slonove kosti ili bukovog drveta). Još u srednjem vijeku bilo je poznato dobijanje veštačkih pigmenata: olovne bijele i cinobera. Danas se koriste uglavnom sintetički pigmenti mada su u upotrebi i neki prirodni pigmenti najčešće zemljani oker i crna od vinove loze. Nekada se pigment ručno usitnjavao i uprašivao dok se danas kupuje već fabrički pripremljen.

 

DUBOREZ - UMJETNOST U DRVETU

Duborez je jedna od najstarijih  i najrasprostranjenijih umjetnosti na svijetu a danas je to zanat koji je skoro nestao sa ovih prostora. Za duborez su potrebne vješte ruke, puno strpljenja i pažnje i naravno, puno ljubavi prema zanatu.

 

Do finalnog proizvoda u duborezu  se dolazi kroz nekoliko faza:

Priprema drveta, crtanje mustre, isjecanje kontura testericom i konačno sama izrada duboreza. Za izradu duboreza se najviše koriste vrste drveta koje imaju ravnomjernu i finu strukturu kao što su: orah, mahagoni, lipa, šljiva, hrast, bukva, jasen, javor...

 

Drvo se obrađuje uz pomoć alata: dlijeta  različitog  profila koje majstor sam oštri, čekić od tvrdog drveta, razne stege i stabilan sto ili tezga.Od pratećeg pribora koriste se razne turpije za drvo, testerice, profilno prirodno kamenje za oštrenje.

 

Za kvalitetan duborez neophodan je plan koji obuhvata pripremu drveta, crtanje mustre, isjecanje kontura testericom i samo deljanje dlijetima i drvenim čekićem po kvalitetnoj fosni ili ramu za ogledalo i sliku.Mnogo  više vremena je potrebno za pripremu nego za  sam rad.  Majstor uvijek mora da uči i da ulaže u alat a koliko je sati rada utrošio na neki motiv i proizvod (za ramove za ogledala,slike i ikone, razne elemente za enterijere, kutije,satove...) često ni sam ne zna.

 

Najrazvijeni slovenski duborez bio je u domaćoj radinosti tako što se našao kao ukras na velikom broju predmeta koji su se upotrebljavali svakog dana. Arheološki kao i istorijski podaci govore da je duborez postojao kao umjetnost.

 

Na Kosovu i Metohiji se u monaškim zajednicama razvila i ova djelatnost. U Svetim Arhangelima kod Prizrena radi se sitni duborez izuzetne vrijednosti a u dečanskoj duborezačkoj radionici nastali su ikonostasi za hramove manastira i crkava širom zemlje i svijeta.

 

Kada se radi o monasima, u duborezu i u ikonopisu uopšte, postoji tendencija da se vraćaju  vrijednostima i  ukusu iz doba Nemanjića, naravno ne kopirajući u potpunosti to nego ga koristeći kao putokaz.


Nobel dooOase